Sanskrit Text in Telugu , Kannada, Gujarati, Devanagari, English

|| om tat sat||

Sundarakanda
Sarga 25

"...રુરોદ જનકાત્મજા |" (25.1)
" ... hearing those words Janaka's daughter cried."
That is how the Sarga starts.

In this Sarga Sita goes through a churning, wondering why she is in this sorrowful condition. Knowing Sita is none other than Lakshmi , consort of Vishnu, there will be others too wondering why she is in that sorrowful condition.

For them the Tilaka Tika in its commentary has the following notes.- "અયં સર્વઃ સીતાપ્રલાપો ગૃહીત મનુષ્ય શરીરતયા નટવદનુકરણરૂપ ઇતિ બોદ્ધવ્યં"||

"Having taken the form of a human being, all these words of Sita are to be understood as words of an actor, who has taken on the form of a human being." Again Rama and Sita go through life as any common man would do. There-in lies the richness of Ramayana.

Continuing the text of Valmiki we now go through all Slokas with meanings and summary

||Sloka 25.01||

તથા તાસાં વદન્તીનાં પરુષં દારુણં બહુ|
રાક્ષસીનાં અસૌમ્યાનાં રુરોદ જનકાત્મજા||25.01||

સ|| અથ અસૌમ્યાનાં રાક્ષસીનાં બહુ દારુણં પરુષં વદન્તીનાં ( શ્રુત્વા) જનકાત્મજા રુરોદ||

||Sloka meanings||

અથ અસૌમ્યાનાં રાક્ષસીનાં -
of the unpleasant Rakshasis
બહુ દારુણં પરુષં વદન્તીનાં ( શ્રુત્વા) - hearing the many harsh words of
બહુ દારુણમૈન પરુષવાક્યમુલનુ માટ્લાડુતુન્ન
જનકાત્મજા રુરોદ - the daughter of Janaka wept

||Sloka summary||

"Then hearing the many harsh words of the unpleasant Rakshasis the daughter of Janaka wept." ||25.01||

||Sloka 25.02||

એવમુક્ત્વાતુ વૈદેહી રાક્ષસીભિર્મનસ્વિની
ઉવાચ પરમત્રસ્તા ભાષ્પગદ્ગદયા ગિરા||25.02||

સ|| એવં ઉક્ત્વા તુ રાક્ષસીભિઃ મનસ્વિની વૈદેહી પરમ ત્રસ્તા ભાષ્પગદ્ગદયા ગિરા ઉવાચ||

||Sloka meanings||

એવં ઉક્ત્વા તુ રાક્ષસીભિઃ -
having been told thus by the Rakshasa women
મનસ્વિની વૈદેહી પરમ ત્રસ્તા -
very much afraid Vaidehi
ભાષ્પગદ્ગદયા ગિરા ઉવાચ -
with a voice choking with tears spoke

||Sloka summary||

"Having been told thus by the Rakshasa women, very much afraid Vaidehi with a voice choking with tears spoke thus." ||25.02||

||Sloka 25.03||

ન માનુષી રાક્ષસસ્ય ભાર્યાભવિતુમર્હતિ|
કામં ખાદત માં સર્વા ન કરિષ્યામિ વો વચઃ||25.03||

સ|| માનુષી રાક્ષસસ્ય ભાર્યા ભવિતું ન અર્હતિ માં સર્વા કામં ખાદત વો વચઃ ન કરિષ્યામિ ||

||Sloka meanings||

માનુષી - a human being
રાક્ષસસ્ય ભાર્યા - wife of a Rakshasa
ભવિતું ન અર્હતિ - not possible
માં સર્વા કામં ખાદત - you can all freely eat me
વો વચઃ ન કરિષ્યામિ - I will not do what you say'

||Sloka summary||

"A human being cannot be the wife of a Rakshasa. You can all freely eat me. I will not do what you say".||25.03||

||Sloka 25.04||

સા રાક્ષસીમધ્યગતા સીતા સુરસુતોપમા|
ન શર્મ લેભે દુઃખાર્તા રાવણેન તર્જિતા||25.04||

સ|| રાક્ષસી મધ્યગતા રાવણેન તર્જિતા સુરસુતોપમા સા સીતા દુઃખાર્તા શર્મ ન લેભે ||

||Sloka meanings||

રાક્ષસી મધ્યગતા -
surrounded by the Rakshasa women
રાવણેન તર્જિતા -
threatened by Ravana
સુરસુતોપમા સા સીતા -
Sita, who is like the daughter of Gods
દુઃખાર્તા શર્મ ન લેભે -
could not get solace

||Sloka summary||

"Surrounded by the Rakshasa women, threatened by Ravana, Sita, who is like the daughter of Gods could not get solace." ||25.04||

||Sloka 25.05||

વેપતેસ્માધિકં સીતા વિશન્તીવાઙ્ગ માત્મનઃ|
વને યૂધપરિભ્રષ્ટા મૃગી કોકૈ રિવાર્દિતા ||25.05||

સ|| વને યૂધપરિભ્રષ્ટા કોકૈઃ આર્દિતા મૃગી ઇવ આત્મના અઙ્ગં વિશન્તિઃ અધિકં વેપતે સ્મ||

||Sloka meanings||

વને યૂધપરિભ્રષ્ટા -
separated from its herd
કોકૈઃ આર્દિતા મૃગી ઇવ -
like a deer chased by the wolves
આત્મના અઙ્ગં વિશન્તિઃ -
withdrew her limbs into herself
અધિકં વેપતે સ્મ -
trembling excessively

||Sloka summary||

"Like the deer separated from its herd and chased by the wolves in the forest, Sita trembling excessively withdrew her limbs into herself." ||25.05||

||Sloka 25.06||

સા ત્વશોકસ્ય વિપુલાં શાખા માલમ્બ્ય પુષ્પિતામ્|
ચિન્તયામાસ શોકેન ભર્તારં ભગ્નમાનસા||25.06||

સ|| શોકેન ભગ્નમાનસ્ય સા અશોકસ્ય પુષ્પિતાં વિપુલં શાખામ્ આલમ્બ્ય ભર્તારં ચિન્તયામાસ||

||Sloka meanings||

શોકેન ભગ્નમાનસ્ય -
with a broken heart and in sorrow
સા અશોકસ્ય પુષ્પિતાં -
of the flowering Ashoka tree's
વિપુલં શાખામ્ - large branch
આલમ્બ્ય - holding
ભર્તારં ચિન્તયામાસ -
started thinking about her husband

||Sloka summary||

"With a broken heart and in sorrow, she held on to the flowering branches of that Ashoka tree and started thinking about her husband." ||25.06||

||Sloka 25.07||

સા સ્નાપયન્તી વિપુલૌ સ્તનૌ નેત્રજલસ્રવૈઃ|
ચિન્તયન્તી ન શોકસ્ય તદાન્ત મધિગચ્ચતિ||25.07||

સ|| તદા સા નેત્રજલસ્રવૈઃ વિપુલૌ સ્તનૌ સ્નાપયંતી ચિંતયંતી સોકસ્ય અંતં ન અધિગચ્છતિ ||

||Sloka meanings||

તદા સા નેત્રજલસ્રવૈઃ -
with that flow of tears
વિપુલૌ સ્તનૌ સ્નાપયંતી -
bathing her large breasts
ચિંતયંતી - brooding
શોકસ્ય અંતં ન અધિગચ્છતિ -
could not reach the other end of sorrow.

||Sloka summary||

"Then brooding and with the flow of tears bathing her breasts she could not reach the other end of the sea of sorrow." ||25.07||

||Sloka 25.08||

સા વેપમાના પતિતા પ્રવાતે કદળી યથા|
રાક્ષસીનાં ભયત્રસ્તા વિવર્ણવદનાઽભવત્||25.08||

સ|| સા પ્રવાતે પતિતા વેપમાના કદળી યથા રાક્ષસીનાં ભયત્રસ્તા વિવર્ણવદના અભવત્ ||

||Sloka meanings||

સા પ્રવાતે પતિતા કદળી યથા -
trembling like a fallen banana tree in stormy winds
રાક્ષસીનાં ભયત્રસ્તા -
frightened of the Rakshasa women
વેપમાના વિવર્ણવદના અભવત્ -
crying she looked very pale

||Sloka summary||

"Trembling like a fallen banana tree in stormy winds , frightened of the Rakshasa women she looked very pale." ||25.08||

||Sloka 25.09||

તસ્યા સ્સા દીર્ઘવિપુલા વેપન્ત્યા સીતયા તદા|
દદૃશે કમ્પિની વેણી વ્યાળીવ પરિસર્પતી||25.09||

સ|| વેપંત્યાઃ તસ્યાઃ દીર્ઘવિપુલા કંપિની સા સીતયા વેણી વ્યાલીવ પરિસર્પતી દદૃશે||

||Sloka meanings||

વેપંત્યાઃ સીતયા -
by Sita who was trembling
તસ્યાઃ દીર્ઘવિપુલા કંપિની વેણી -
her long shaking braid
સા વ્યાલીવ પરિસર્પતી દદૃશે -
it was like a moving serpent

||Sloka summary||

The long luxuriant moving braid of Sita who was trembling looked like a moving serpent.||25.09||

||Sloka 25.10||

સા નિશ્શ્વસન્તી દુઃખાર્તા શોકોપહતચેતના|
અર્તા વ્યસૃજ દશ્રૂણી મૈથિલી વિલલાપ હ||25.10||

સ|| દુઃખાર્તા શોકોપહતચેતના આર્તા સા મૈથિલી નિઃશ્વસંતી અશ્રૂણિ વ્યસૃજ વિલલાપ હ ||

||Sloka meanings||

દુઃખાર્તા શોકોપહતચેતના -
distressed and consciousness drowned in sorrow
આર્તા સા મૈથિલી -
afflicted Maithili
નિઃશ્વસંતી -
breathing heavily
અશ્રૂણિ વ્યસૃજ વિલલાપ હ -
cried shedding tears

||Sloka summary||

"The distressed and afflicted Mythili with her consciousness drowned in sorrow, breathing heavily cried shedding tears." ||25.10||

||Sloka 25.11||

હારામેતિ ચ દુઃખાર્તા હા પુનર્લક્ષ્મણેતિ ચ|
હા શ્વશ્રુ મમ કૌસલ્યે હા સુમિત્રેતિ ભામિની||25.11||

સ|| દુઃખાર્તા હા રામ ઇતિ પુનઃ હા લક્ષ્મણ ઇતિ હા મમશ્વશ્રુ કૌસલ્યે હાસુમિત્રે ઇતિ ( વિલલાપ હ)||

||Sloka meanings||

દુઃખાર્તા હા રામ ઇતિ -
afflicted and saying , 'O Rama'
પુનઃ હા લક્ષ્મણ ઇતિ -
again saying, 'O Lakshmana'
હા મમશ્વશ્રુ કૌસલ્યે -
O my mother-in-law Kausalya
હા સુમિત્રે ઇતિ ( વિલલાપ હ) -
'O Sumitra' so saying( she cried)

||Sloka summary||

"The afflicted lady cried saying 'Oh Rama, Oh Lakshmana, my mother in law O Kausalya, Oh Sumitra" .||25.11||

||Sloka 25.12||

લોક પ્રવાદઃ સત્યોઽયં પણ્ડિતૈસ્સમુદાહૃતઃ|
અકાલે દુર્લભો મૃત્યુ સ્સ્ત્રિયા વા પુરુષસ્યવા||25.12||

||Sloka 25.13||
યત્રાહ મેવં ક્રૂરાભી રાક્ષસીભિ રિહાર્દિતા|
જીવામિ હીના રામેણ મુહૂર્તમપિ દુઃખિતા||25.13||

સ|| યત્ર અહં એવં ક્રૂરાભિઃ રાક્ષસીભિઃ આર્દિતા ઇહ રામેણ હીના દુઃખાર્તા યદા મુહૂર્તં અપિ જીવામિ (તદા) સ્ત્રિયાવા પુરુષસ્ય વા અકાલે મૃત્યુઃ દુર્લભઃ પંડિતઃ સમુદાહૃતઃ (ઇતિ) અયં લોકપ્રવાદઃ સત્યઃ||

||Sloka meanings||

યત્ર અહં - as I am
એવં ક્રૂરાભિઃ રાક્ષસીભિઃ આર્દિતા -
tormented by the cruel Rakshasis
ઇહ રામેણ હીના દુઃખાર્તા -
drowning in sorrow separated from Rama
યદા મુહૂર્તં અપિ જીવામિ -
if I am living even for a moment
સ્ત્રિયાવા પુરુષસ્ય વા -
for a man or woman
અકાલે મૃત્યુઃ દુર્લભઃ -
untimely death is difficult
પંડિતઃ સમુદાહૃતઃ (ઇતિ) -
quoted by learned
અયં લોકપ્રવાદઃ સત્યઃ -
this saying is true

||Sloka summary||

"As I am tormented by the cruel Rakshasis here , drowning in sorrow and separated from Rama, if I am living even for a moment, means that the often quoted saying of the learned that for a man or woman untimely death is difficult is true". ||25.12,13||

||Sloka 25.14||

એષઽલ્પપુણ્યા કૃપણા વિનશિષ્યાં અનાથવત્|
સમુદ્રમધ્યે નૌઃ પૂર્ણા વાયુવેગૈ રિવાહતા||25.14||

સ|| અલ્પપુણ્યયા કૃપણા એષા અનાથવત્ સમુદ્રમધ્યે વાયુવેગૈઃ આહતા પૂર્ણા નૌઃ ઇવ વિનશિષ્યામિ||

||Sloka meanings||

એષા અલ્પપુણ્યયા કૃપણા -
this lowly wretched woman
અનાથવત્ - like an orphan
સમુદ્રમધ્યે -
in the middle of the ocean
વાયુવેગૈઃ આહતા પૂર્ણા નૌઃ ઇવ -
like full boat hit by stormy winds
વિનશિષ્યામિ - destroyed

||Sloka summary||

"This lowly wretched woman who is like an orphan that I am , I will be destroyed like the full boat hit by stormy winds in the middle of the sea." ||25.14||

||Sloka 25.15||

ભર્તારં તં અપશ્યન્તી રાક્ષસીવશ માગતા|
સીદામિ ખલુ શોકેન કૂલં તોયહતં યથા||25.15||

સ|| ભર્તારં તં અપશ્યંતી રાક્ષસી વશં આગતા તોયહતં તીરં યથા શોકેન સીદામિ ખલુ||

||Sloka meanings||

ભર્તારં તં અપશ્યંતી -
unable to see that husband
રાક્ષસી વશં આગતા -
being in the control of the Rakshasis
તોયહતં તીરં યથા -
like the bank of a river hit by the water currents
શોકેન સીદામિ ખલુ -
collapsing in sorrow

||Sloka summary||

"Unable to see that husband, being in the control of the Rakshasis, I am collapsing in sorrow like the bank of a river hit by the water currents." ||25.15||

||Sloka 25.16||

તં પદ્મદળપત્રાક્ષં સિંહવિક્રાન્ત ગામિનમ્|
ધન્યાઃ પશ્યન્તિ મે નાથં કૃતજ્ઞં પ્રિયવાદિનમ્||25.16||

સ|| પદ્મદલપત્રાક્ષં સિંહ વિક્રાંત ગામિનં કૃતજ્ઞં પ્રિયવાદિનં મે નાથં પસ્યંતિ (તે) ધન્યાઃ||

||Sloka meanings||

પદ્મદલપત્રાક્ષં -
one who has eyes like that of a lotus petal
સિંહ વિક્રાંત ગામિનં -
one who walks with the majesty of a lion
કૃતજ્ઞં પ્રિયવાદિનં -
who is ever grateful, who is sweet in his talk.
મે નાથં પશ્યન્તિ (તે) ધન્યાઃ -
those who can see my husband are blessed

||Sloka summary||

"Those who can see that husband of mine who has eyes like that of a lotus petal, who walks with the majesty of a lion, who is ever grateful, they are indeed blessed." ||25.16||

||Sloka 25.17||

સર્વથા તેન હીનયા રામેણ વિદિતાત્મના|
તીક્ષ્ણં વિષમિવાઽઽસ્વાદ્ય દુર્લભં મમ જીવનમ્||25.17||

સ|| વિદિતાત્મના તેન રામેણ હીનાયાઃ મમ તીક્ષ્ણં વિષં આસ્વાદ્યેવ જીવિતં સર્વથા દુર્લભમ્||

||Sloka meanings||

વિદિતાત્મના તેન -
by him who has realized self
રામેણ હીનાયાઃ મમ -
for me separated from Rama
જીવિતં સર્વથા દુર્લભમ્ -
life is impossible in all ways
તીક્ષ્ણં વિષં આસ્વાદ્યેવ -
like that one who drank venom

||Sloka summary||

"Separated from Rama the one who has realized self, my life is impossible like that of one who drank venom." ||25.17||

||Sloka 25.18||

કીદૃશં તુ મહાપાપં પુરા જન્માન્તરે કૃતમ્|
યેનેદં પ્રાપ્યતે દુઃખં મયા ઘોરં સુદારુણમ્||25.18||

સ|| યેન મયા ઘોરં સુદારુણં ઇદં દુઃખં પ્રાપ્યતે કીદૃશં મહાપાપં (મયા) પુરા જન્માંતરે કૃતં||

||Sloka meanings||

યેન મયા -
by which I am subject to
ઇદં ઘોરં સુદારુણં -
this terrible cruel
દુઃખં પ્રાપ્યતે -
obtain this sorrow
કીદૃશં મહાપાપં (મયા) -
what kind of great sin (I might have)
પુરા જન્માંતરે કૃતં -
committed in my previous birth ?

||Sloka summary||

"That I am subject to this terrible cruel sorrow, means what kind of great sin I might have committed in my previous birth ? ||25.18||

||Sloka 25.19||

જીવિતં ત્યક્તુ મિચ્છામિ શોકેન મહતા વૃતા|
રાક્ષસીભિશ્ચ રક્ષ્યન્ત્યા રામો નાસાદ્યતે મયા||25.19||

સ|| મહતા શોકેન આવૃતા જીવિતં ત્યક્તું ઇચ્છામિ | રામઃ મયા આસાદ્યતે ન (યદા અહં) રાક્ષસીભિઃ સુરક્ષિતા||

||Sloka meanings||

મહતા શોકેન આવૃતા -
filled with this great sorrow
જીવિતં ત્યક્તું ઇચ્છામિ -
I want to give up my life
રામઃ મયા આસાદ્યતે ન -
Rama cannot get me
(યદા અહં) રાક્ષસીભિઃ સુરક્ષિતા-
(while I am) protected by these Rakshasis

||Sloka summary||

"Filled with this great sorrow I want to give up my life. Rama cannot get me , while I am protected by these Rakshasis". ||25.19||

||Sloka 25.20||

ધિ ગસ્તુ ખલુ માનુષ્યં ધિગસ્તુ પરવશ્યતામ્|
ન શક્યં યત્પરિત્યક્તુ માત્મચ્છન્દેન જીવિતમ્||25.20||

સ|| માનુષ્યં ધિક્ અસ્તુ | પરવશ્યતાં ધિક્ અસ્તુ | યત્ આત્મછંદેન જિવિતં પરિત્યક્તું (અપિ) ન શક્યં ખલુ ||

||Sloka meanings||

માનુષ્યં ધિક્ અસ્તુ -
fie upon human life
પરવશ્યતાં ધિક્ અસ્તુ -
fie upon dependence
યત્ આત્મછંદેન જિવિતં પરિત્યક્તું (અપિ) -
though I wish to give up life
ન શક્યં ખલુ -
I am unable to

||Sloka summary||

" Fie upon human life. Fie upon dependence. Though I wish to give up life I am unable to'. ||25.20||

Thinking that she alone is responsible for her pitiable state, Sita says " What kind of great sin I might have committed in my previous birth ? Filled with this great sorrow I want to give up my life. Rama cannot get me , while I am protected by these Rakshasis.
Fie upon human life. Fie upon dependence. Though I wish to give up life I am unable to".

When the Tamo and Rajo Gunas of Prakruti are in ascendancy , he one in distress blames everybody else for his misfortune. Only when they are in control and in the ascendency of Sattva one may look inwards to see why of the distress. In Sita's distress that is what we learn .

Thus we see Sita was lamenting about her fate in the Ashoka grove in Sarga twenty-five.

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે આદિકાવ્યે વાલ્મીકીયે
ચતુર્વિંશત્ સહસ્રિકાયાં સંહિતાયામ્
શ્રીમત્સુંદરકાંડે પંચવિંશસ્સર્ગઃ||

Thus ends Sarga twenty-five of Sundarakanda in Ramayana , the first ever poem composed in Sanskrit by the first poet sage Valmiki.

॥om tat sat||
||ओम् तत् सत्॥